Wat is cumbia?
Cumbia is een muziek- en dansstijl die is ontstaan in Colombia (Engelstalige pagina) en vaak de nationale dans van het land wordt genoemd. De stijl ontwikkelde zich langs de Caribische kust uit een mengeling van inheemse, Afrikaanse en Spaanse invloeden, met fluiten en trommels als kern. Halverwege de jaren 1900 werd cumbiamuziek gearrangeerd voor grotere orkesten en de radio, waardoor de stijl zich over Colombia en de rest van Latijns-Amerika verspreidde.
Tegenwoordig bestaan er in heel Latijns-Amerika veel regionale varianten van cumbia, waaronder Mexicaanse en Peruaanse stijlen met hun eigen instrumenten en klank. Cumbia is vooral populair in Mexico (Engelstalige pagina) en onder Mexicaans-Amerikaanse gemeenschappen in de Verenigde Staten, waar de muziek een vaste plaats heeft op feesten, familie-evenementen en in Latijns-Amerikaanse nachtclubs.
Wanneer dansers in clubs over “cumbia” spreken, bedoelen ze doorgaans een cirkelvormige partnerdans op deze verschillende cumbiamuziekstijlen en niet de oorspronkelijke folkloristische vorm uit Colombia.
De oorsprong van cumbia
Cumbia ontstond langs de Caribische kust van Colombia als plaatselijke volksmuziek en volksdans. Historici voeren de oorsprong terug tot het koloniale tijdperk in gebieden rond de rivier de Magdalena en kustplaatsen, waar inheemse gemeenschappen en tot slaaf gemaakte Afrikanen hun ritmes, fluiten, trommels, liederen en cirkeldansen vermengden. De Spaanse invloed is zichtbaar in de teksten en kleding.
In de loop van de tijd verplaatste cumbia zich van dorpsfeesten en processies naar stadscarnavals en vervolgens naar balzalen en de radio. In de jaren 1940 en 1950 arrangeerden bandleiders cumbia voor grote orkesten. Zo werd het een van Colombia’s bekendste muzikale exportproducten en een belangrijk onderdeel van de bredere música tropical-klank. Van daaruit verspreidde de muziek zich naar landen als Mexico, Peru en Argentinië, waar musici hun eigen plaatselijke versies ontwikkelden, zoals Mexicaanse cumbia en Peruaanse cumbia (waaronder de psychedelische “chicha”).
Het woord “cumbia” wordt vaak in verband gebracht met het woord “cumbé”, een term die wordt geassocieerd met dansen en ritmes van Afrikaanse oorsprong uit het Bantoe-taalgebied. Dit sluit aan bij de sterke Afrikaanse invloed op de muziek en beweging.
Cumbiadans
In veel moderne dansscenes, vooral in Mexico en de Verenigde Staten, wordt cumbia als sociale partnerdans gedanst, waarbij de partners cirkelvormig om elkaar heen bewegen. In plaats van zich door een slot te verplaatsen, zoals bij de meeste salsastijlen, draaien paren samen rond een gemeenschappelijk punt, vergelijkbaar met East Coast Swing of Cubaanse salsa.
Cumbia wordt doorgaans On1 gedanst, waarbij de dansers op de eerste en vijfde tel van de muziek naar achteren uitbreken. De basispas voelt ontspannen en verend aan, en veel dansers voegen ter versiering kleine trappen of tikken toe. Deze club- of sociale cumbia is de stijl waarmee de meeste mensen op Latijns-Amerikaanse feesten en in nachtclubs kennismaken.
De dans lijkt qua stijl sterk op salsa caleña, een andere Latijns-Amerikaanse dansstijl die in Colombia is ontstaan. De basispassen van beide stijlen zijn bij sociaal dansen zelfs vrijwel niet van elkaar te onderscheiden. Bij optredens wordt salsa caleña echter veel sneller gedanst, met extra trappen en cha-cha-passen tussen de achterwaartse break steps.
Dansers die salsa caleña dansen:
Cumbia wordt voornamelijk sociaal gedanst, op feesten of in Latijns-Amerikaanse nachtclubs. Anders dan bij andere Latijns-Amerikaanse dansen, zoals salsa of bachata, is cumbia zelden op het podium te zien of onderdeel van lessen op dansscholen. De meeste cumbiadansers leren de dans door anderen op de dansvloer te bekijken en niet via formele lessen, hoewel er inmiddels veel instructievideo’s op YouTube beschikbaar zijn.
Traditionele cumbia tegenover clubcumbia
Traditionele Colombiaanse cumbia ziet er heel anders uit dan de clubcumbia die u tijdens sociale dansavonden ziet. In de folkloristische vorm dansen mensen vaak in rijen of grote cirkels, met weinig partnerwerk. Vrouwen gebruiken wijde rokken om vloeiende vormen te maken en dragen soms kaarsen. Mannen dragen vaak witte kleding, hoeden en sjaals. De bewegingen zijn geaard en processieachtig, met passen die glijden en het ritme van de trommels en gaitas markeren, in plaats van veel draaien of ingewikkelde patronen.
Clubcumbia buiten Colombia is meestal een eenvoudigere partnerdans die is opgebouwd rond een cirkelvormige basispas met een achterwaartse rock step, enkele eenvoudige draaien en ontspannen lichaamsbewegingen die passen bij moderne bands en dj-sets. Beide behoren tot dezelfde muzikale familie, maar de ene vorm wordt gepresenteerd als een folkloristische podium- of paradetraditie, terwijl de andere is afgestemd op volle dansvloeren tijdens feesten en in nachtclubs.