Mongo Santamaría, Afro-Küba perküsyonunun büyük elçilerinden biriydi; konge çalgıcısı ve orkestra şefi olarak Küba müzik geleneklerini caz, soul ve popüler dans müziğiyle birleştirdi. Kendi bestesi “Afro Blue” bir caz standardı haline gelirken, Herbie Hancock’un “Watermelon Man” parçasının onun tarafından yapılan hit yorumu, ritmik yaklaşımını çok daha geniş bir dinleyici kitlesine tanıttı. Kariyeri, salsa’nın gelişimini çevreleyen müzikal kesişim noktalarını anlamamıza yardımcı olur.
Havana (İngilizce)’da doğan Santamaría, Küba müziğinde deneyim kazandıktan sonra Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri (İngilizce)’nde çalıştı. Tito Puente ile çaldı ve vibrafoncu Cal Tjader’ın grubunun önemli bir üyesi oldu; Batı Yakası Latin cazının gelişimine katkıda bulundu. Aynı zamanda, kendi kayıtları Afro-Küba davulculuğu ve şarkılarına güçlü bir bağlılık gösterdi.
1950’li yılların sonundaki Mongo albümü “Afro Blue”yu tanıttı; bu parça daha sonra John Coltrane gibi müzisyenler tarafından yorumlandı. “Watermelon Man” ise 1963’te başka bir türde çıkış getirdi: pop listelerine giren, kısa ve bulaşıcı bir kayıt. Sonraki albümlerinde soul ve ritim ve blues’u Latin caz ile birlikte keşfetti; düzenlemelerin çoğu trompetçi Marty Sheller tarafından yapıldı.
1970’li yıllarda Vaya için yaptığı kayıtlarda Sofrito yer aldı; bu albüm, çağdaş seslerle Santamaría’nın derin ritmik köklerini dengeledi. Sonraki çalışmaları ise tek bir başarılı formüle bağlı kalmadan Latin cazı keşfetmeye devam etti.
Santamaría 2003 yılında hayatını kaybetti. Kataloğunun büyük kısmı doğrudan salsa değil Latin caz kategorisine girse de, dansçıların karşılaştığı daha geniş müziği anlamak için vazgeçilmezdir. Onun mirası, konge davulunu öncü bir ses haline getirmesidir: Küba geleneğine kök salmış, ancak müzik türleri arasında diyalog açabilecek kapasitede.