Salsa müziğinde aynı anda pek çok çalgı ve ritim duyulduğu için başta sayımı takip etmek ve dans etmek zor gelebilir. Salsa poliritmiktir. Farklı ritim kalıpları üst üste gelir ve birbirini tamamlar. Çalgıları ve ritimlerini tanımaya başladıkça adımlarınızı doğru zamanda atmak, müziğe karşılık vermek ve dansın tadını çıkarmak kolaylaşır.
Etkileşimli Salsa Çalgıları
Sesler hakkında
Bu salsa ritmi, vurmalı çalgı kayıtlarını ve GarageBand'de akustik çalgı örnekleriyle elektrik bas kullanılarak düzenlenen özgün müzik partilerini bir araya getirir. Tempo değiştiğinde çalgıların akordu korunur.
Konga partisinde avuç içinin alt kısmıyla ve parmak uçlarıyla yapılan vuruşların yanı sıra tokat vuruşları ve açık vuruşlar bulunur. Bu, vurgular arasındaki hafif dokunuşları da içeren, tek davulla çalınan eksiksiz bir temel tumbao kalıbıdır. Piyano ve bas, dört ölçülük C–F–G–F akor dizisini (I–IV–V–IV) izler. Montuno oktavlar, arpejler ve geçiş notaları içerir. Bas ise bir sonraki akora önden girer. Güiro uzun ve kısa kazıma seslerini dönüşümlü çalar, campana da ana vurgularının çevresine daha hafif vuruşlar ekler. Clave yönünü değiştirdiğinizde grup 1. vuruştan yeniden başlar ve bütün partiler birlikte yeni düzene geçer.
Bu alıştırma grubunda çalgıları dilediğiniz gibi bir araya getirebilirsiniz. Canlı çalan bir grupta bongocu çoğu zaman campanaya geçer ve düzenleme şarkı boyunca değişir.
- Bongolar ve timbales setine takılı çan: Versilian Community Sample Library (CC0).
- Kongalar: Congas Edition. Frédéric Chartier, Meinl Marathon davullarını çaldı ve Sylvain Kuntzmann kaydı yaptı. Uyarlanan bu ses örnekleri CC BY-SA 3.0 lisansı kapsamında kalır.
- Metal timbales vuruşları: Suicidity (CC0), Versilian tarafından kaydedilen bir çanla birlikte. Marakas: Xavimart, Gonzalo ve Roberto'nun FreePats World Percussion kayıtları (CC0).
- Piyano, bas, claves, campana ve güiro: Salsa Vida'nın Steinway Grand Piano, Fingerstyle Bass, Latin percussion ve Orchestral Kit çalgılarını kullanarak GarageBand'den dışa aktardığı özgün müzik partileri.
Salsa Vida, partileri düzenledi, ses düzeylerini dengeledi ve kesintisiz döngüler hazırladı. Tempo işlemede Signalsmith Stretch (MIT) kullanıldı. Kayıtların tüm kaynak ve düzenleme bilgileri. Temel tumbao kaynağı: Victor Rendón, Etudes for Latin Percussion Ensemble, s. 16. Piyano ritmi kaynağı: Jonny May'in montuno dersi.
Bir bakışta salsa çalgıları
| Çalgı | Duyacağınız ses |
|---|---|
| Kongalar | Derin açık tonlar ve keskin tokat vuruşları |
| Bongolar | Hızlı, tiz vuruşlar |
| Campana (inek çanı) | Güçlü, içi boş tınlayan metalik vuruşlar |
| Timbales | Gövdeye vurunca çıkan net tıkırtılar ve seri davul vuruşları |
| Claves | Parlak tınılı, tekrarlanan beş vuruşlu bir kalıp |
| Güiro | Uzun ve kısa, pürüzlü kazıma sesleri |
| Marakas | Hafif, düzenli bir şıkırtı |
| Piyano | Tekrarlanan notalar ve akorlar |
| Bas | Yuvarlak tınılı pes notalar |
| Trompet | Parlak, keskin melodiler ve vurgular |
| Trombon | Dolgun, metalik ezgi cümleleri ve notalar arasında kayışlar |
| Saksafon | Zengin, kamışlı bir üflemeli çalgı tınısı |
| Vokaller | Solistin söyledikleri ve koronun yanıtları |
Vurmalı çalgılar: Davullar, çanlar, tıkırtılar ve kazıma sesleri
Kongalar: Akıp giden tumbao
Kongalar elle çalınan, sıcak ve yuvarlak tınılı, uzun gövdeli davullardır. Çalan kişi tok bir ses, çınlayan açık bir ton, keskin bir tokat sesi ve daha hafif vuruşlar çıkarabilir. Küba’da kongalara tumbadoras da denir.
Salsada sık duyulan konga kalıplarından biri tumbao kalıbıdır. Bu kalıp marcha adıyla da bilinir. Yaygın biçiminde, dansçının sekizli sayımında 2 ve 6’da keskin bir tokat vuruşu, 4 ve 8 civarında ise çınlayan açık tonlar duyulur. Müzisyenler kalıbı çeşitlendirebilir, daha fazla davul kullanabilir ya da düzenlemeye göre kalıbı değiştirebilir. Bu örneği, her şarkıda geçerli bir kural olarak görmek yerine dinleme alıştırması olarak kullanın.
Dinlerken dikkat edin: Kuru tokat vuruşuyla yuvarlak tınılı, çınlayan iki davul sesi arasındaki farkı duymaya çalışın. Jazz at Lincoln Center’dan Bobby Sanabria temel ritmi uygulamalı olarak gösteriyor.
Bongolar: Hızlı vuruşlarıyla gruba karşılık veren martillo
Bongolar birbirine bağlı iki küçük davuldur. Biri daha tiz, diğeri daha pes ses verir. Bongoların vuruşu kongalara göre daha kısa ve parlaktır. Parmaklarla hızlı vuruşlar, boğuk sesler ve grubun çaldıklarına kısa karşılıklar üretilebilir.
Yaygın bongo ritimlerinden biri, İspanyolcada çekiç anlamına gelen martillo kalıbıdır. Diğer çalgılar ritmin farklı noktalarına yayılırken martillo vuruşları düzenli akışı sürdürür. Bongocero, yani bongo çalan müzisyen, bu vuruşların arasında doğaçlama yapabilir.
Dinlerken dikkat edin: Tiz tıkırtılarla ilerleyen kalıpta ara sıra daha pes ve açık bir ses duyulur. Rhythm Notes, bongonun diğer kullanım biçimlerine geçmeden önce martillo kalıbını gösteriyor.
Bongocunun el çanı: Şarkının enerjisi yükseliyor
Bu sesi en başta tanımayı öğrenmekte fayda var. Pek çok salsa düzenlemesinde şarkı daha yüksek sesli bir bölüme geçtiğinde bongocu, genellikle campana denen büyük, elde tutulan bir metal çana geçer. Davul vuruşlarının yerini güçlü, içi boş tınlayan bir çınlama alır. Çan, ana vuruşları belirginleştirip aralarına daha hafif vuruşlar ekleyebilir.
Bu değişim, tempo artmadan da şarkının daha güçlü duyulmasını sağlayabilir. Çanın sesi dansçının ana vuruşları hissetmesini kolaylaştırır, ancak çandaki vurgular sayımda 1’i her zaman göstermez. Ayrıca bongocunun elinde tuttuğu çan, timbales setine takılı çanlarla birlikte kullanılsa bile onlardan farklı bir çalgıdır.
Dinlerken dikkat edin: Vurmalı çalgılar sanatçısı Joaquín Arteaga’nın bu salsa örneğinde el çanının çınlamasını ve çağrı gibi duyulan vurgulu vuruşlarını takip edin.
Timbales: Net gövde vuruşları, parlak çanlar ve çarpıcı geçişler
Timbales, gövdeleri çoğunlukla metalden yapılan ve bagetle çalınan iki sığ davuldan oluşur. Çınlayan vuruşlar, deriye ve kenara aynı anda vurulduğunda çıkan keskin sesler ve hızlı vuruş dizileri üretebilirler. Timbalero denen timbales sanatçısının görevi solo çalmanın çok ötesine uzanır.
Daha sakin bölümlerde müzisyen, davulun yan yüzeyine, yani gövdesine vurarak tekrarlanan bir cáscara kalıbı çalabilir. Bu kalıp hızlı, kuru tahta tıkırtılarına benzer. Düzenleme daha güçlü bir bölüme geçtiğinde müzisyen, genellikle mambo çanı denen, sete takılı ve daha yüksek sesli bir çana geçebilir. Abanico olarak bilinen seri vuruşlu bir geçiş, bölüm değişikliğini haber verebilir. Kullanılan kalıplar ve geçişler müziğe göre değişir.
Rhythm Notes bu seslerin ve geçişlerin nasıl çalındığını öğretiyor.
Claves: İki tahta çubuk ve bütün grubu yönlendiren ritim
Claves çalgısı, birbirine vurulan iki kısa tahta çubuktan oluşur. Az sayıda çalgının duyulduğu bir düzenlemede net ve keskin tok sesini ayırt etmek kolay olabilir. Clave aynı zamanda bütün grubun çaldıklarını düzenlemeye yardımcı olan ritim kalıbının da adıdır. Kimse tahta çubuklara vurmasa bile şarkı clave kalıbına göre ilerleyebilir.
Yaygın bir son clave kalıbında beş vuruş iki ölçüye yayılır. Ölçülerden birinde üç, diğerinde iki vuruş vardır. 3-2 üç vuruşlu ölçüyle, 2-3 ise iki vuruşlu ölçüyle başlar. Buna benzer bir kalıp olan rumba clave’de vuruşlardan birinin yeri değişir.
Dinlerken dikkat edin: İki ölçü boyunca tekrarlanan beş vuruşu takip edin, ardından davul ve piyano cümlelerinin bu kalıba nasıl oturduğuna kulak verin. Edgardo Cambón, Dance Papi’nin bu dersinde son ve rumba clave kalıplarını tahta çubukları kullanarak gösteriyor. Video, son clave açıklaması ve başlangıç sayımıyla açılıyor. Daha fazla bilgi için salsada clave rehberimize göz atın.
Güiro: Pürüzlü kazıma sesi
Güiro, geleneksel olarak içi boş bir su kabağından yapılan, oluklu bir vurmalı çalgıdır. Müzisyen bir çubuğu olukların üzerinde gezdirerek önce pürüzlü bir cırrrt sesi, ardından daha kısa kazıma sesleri çıkarır.
Bazı Küba dans ritimlerinde müzisyen, uzun bir kazıma sesini daha kısa vuruşlarla dönüşümlü çalar. Kalıp, müzik tarzına ve düzenlemeye göre değişir. Tüm çalgıların duyulduğu bir kayıtta güiro geri planda kalabilir. Daha güçlü vuruşların arasını dolduran hafif sürtünme sesine kulak verin. Charanga etkisi taşıyan müzikte bu sesi fark etmek özellikle kolaydır.
Dinlerken dikkat edin: Başlangıç seviyesindeki bu örnekte, kazıma hareketinin uzunluğu ve yönü değiştikçe ritmin hissinin nasıl değiştiğini dinleyin.
Marakas: Vuruşlar arasındaki hafif şıkırtı
Marakas, elde sallanarak çalınan ve çoğunlukla çift olarak kullanılan bir çalgıdır. Dış kabuğuna, içindeki malzemeye ve çalma tekniğine göre parlak bir şık şık sesi ya da daha yumuşak bir hışırtı çıkarabilir. Marakas, daha güçlü davul sesleri arasındaki boşlukları doldurur.
Sallama hareketleri kulağa basit gelebilir, ama usta müzisyenler her ritim cümlesinin vurgularını ve hissini bu hareketlerle şekillendirir. Şarkıcılar bazen söylerken marakas, güiro ya da claves de çalar. Vurmalı çalgılar eğitmeni Lalo Dávila’nın Pearl için hazırladığı Latin vurmalı çalgılarına giriş kılavuzunda hem güiro hem de marakas için örnekler bulunuyor.
Dinlerken dikkat edin: Vurmalı çalgılar sanatçısı Andy Polanco’nun salsa ve son müziğinde marakasın nasıl çalındığını gösterdiği bu İspanyolca anlatımda, düzenli şıkırtıyı ve daha güçlü vurguları dinleyin.
Piyano ve bas: Vurmalı çalgılara eşlik eden müzikal temel
Piyano: Tekrarlanan montuno
Davulların ötesine kulak verdiğinizde piyanoda yükselen, aşağı doğru dökülen ya da sıçrayarak ilerleyen kısa bir motifin tekrarlandığını duyabilirsiniz. Bu tekrar eden kalıba genellikle montuno ya da guajeo denir. Piyano bu kalıpla genellikle akorları, yani şarkının armonisini oluşturan nota gruplarını belirginleştirir. Aynı zamanda bir ritim çalgısı gibi iş görür.
Pek çok nota güçlü vuruşların arasına denk geldiği için piyano sanki ileriye doğru sıçrıyormuş gibi duyulabilir. Piyanist kısa bir motifi tekrarlayabilir, akor değiştirebilir ve ardından bir anda soloya girebilir. Montuno, şarkının ilerleyen kısmındaki çağrı ve yanıt bölümü anlamına da gelebilir.
Piyanist Paul Tobey, dersinde kısa bir kalıptan daha zengin bir salsa piyano partisine nasıl geçildiğini gösteriyor.
Bas: Sizi ileri çeken pes notalar
Müziğe sağlam bir temel veren pes bas partisini bas gitar ya da kontrbas çalabilir. Salsada yaygın bir bas tumbao kalıbı, akorları belirginleştiren ve davullarla uyum içinde ilerleyen kısa, tekrarlı bir müzik cümlesidir.
Birçok klasik salsa ritminde bas, her güçlü vuruşta duyulmaz ve bazen 1. vuruşu da boş bırakır. Bir nota, yeni bir akordan ya da müzik cümlesinden hemen önce gelebilir ve bütün grup sanki ileriye doğru atılıyormuş gibi hissettirebilir. Buna önden çalma denir. Smithsonian Folkways’in salsa dersi, basın bu şekilde önden girişini piyano eşliğinde gösteriyor.
Basçı Alexis Ortega, başlangıç seviyesine uygun bir salsa tumbao kalıbını bir eşlik kaydıyla gösteriyor.
Üflemeli çalgılar ve vokaller: Şarkıyı konuşturan ezgiler
Trompet: Parlak melodiler ve keskin vurgular
Trompetin parlak ve net sesi grubun üzerinden yükselebilir. Trompetçiler notaları değiştirmek için üç piston kullanır. Melodiyi çalabilir, soliste karşılık verebilir ya da birlikte kısa, vurucu müzik cümleleri çalabilirler. Birlikte yaptıkları bu vurgular, müzikte bir ünlem işareti etkisi yaratabilir.
Trombon: Dolgun, metalik bir tını
Trombon çoğu zaman trompetten daha pes, daha dolgun ve daha ağır duyulur. Uzun sürgüsü, çalgının boru uzunluğunu değiştirir. Böylece müzisyen bir notadan diğerine geçebilir ya da notalar arasında kesintisiz biçimde kayabilir. Trombonun öne çıktığı grupların güçlü tınısı, salsa dura ile yakından ilişkilidir.
Dinlerken dikkat edin: Willie Colón ve Héctor Lavoe’nun “La Murga” parçasında trombonların güçlü sesine kulak verin. National Park Service’in salsa sergisi bu kaydı trombon örneği olarak kullanıyor.
Saksafon: Sıcak, kamışlı bir tını
Saksafonun ağızlığında bir kamış bulunur. Bu yüzden gövdesi metal olsa da tahta üflemeli çalgılar grubuna girer. Zengin, yer yer pürüzlü tınısı trompet ve trombonlarla kaynaşabilir ya da soloda öne çıkabilir. Bazı salsa düzenlemelerinde saksafonlar bakır üflemelilerle birlikte çalarken bazılarında yalnızca trompet ya da trombon kullanılır.
Vokaller: Coro ile pregón arasındaki diyalog
Şarkıcı da ritmin bir parçasıdır. Solist kıta bölümünde bir hikâye anlatabilir. Daha sonra coro, yani eşlik korosu, kısa bir dizeyi tekrarlarken solist ona karşılık verir. Bu yanıta pregón denir. Bazen soneros diye anılan usta şarkıcılar her seferinde doğaçlama yapabilir. Bu söyleyiş biçimine çağrı ve yanıt denir.
Solistin söyledikleri değişirken koronun sizi tanıdık bir dizeye nasıl geri getirdiğini dinleyin. Üflemeli çalgılar da bu diyaloğa katılabilir. Her vokal dizesi doğaçlama değildir ve bazı salsa parçaları enstrümantaldir. Bu karşılıklı söyleyiş, şarkının yapısını kulaktan anlamanın en keyifli yollarından biridir. Royal College of Music’in Latin müziği rehberi, ritim grubuyla birlikte şarkıcıların rollerini de açıklıyor.
Çalgıları bir salsa şarkısında dinleyin
Susie Hansen’ın “La Salsa Nunca Se Acaba (The Salsa Never Ends)” parçasını dinleyin. Az önce tek tek duyduğunuz çalgıları bu parçada ayırt etmeye çalışın. Parçayı birkaç kez çalın ve her seferinde farklı bir sesi takip edin.
- Kongaları ayırt edin. Davulların yuvarlak, çınlayan tonlarına ve tumbaodaki daha keskin slap vuruşuna kulak verin. Grubun geri kalanı dikkatinizi çektiğinde de bu ritim kalıbını takip etmeyi sürdürün.
- Vurmalı çalgıların seslerini ayırt edin. Tahtadan gelen bir tık, pürüzlü bir sürtme sesi ve metalik bir çan sesi birbirinden çok farklıdır. Bir çalgıyı tanıdığınızda adını söylemeyi deneyin.
- Önce piyanoyu, sonra bası takip edin. Piyanonun daha tiz, tekrarlanan figürleriyle basın pes notalarını, her seferinde tek bir çalgıya odaklanarak daha kolay ayırt edebilirsiniz.
- Melodiye ve vokallere dikkat edin. Önce solisti ve ona yanıt veren koroyu ayırt edin, ardından dikkatinizi enstrümantal bir cümleye verin. Uzatılan bir notayla kısa bir vurgu arasındaki farkı dinleyin.
- Ritme ayak uydurun. Tumbaoyu takip ederek temel dans adımınızı yapın. Ardından aynı adımları sürdürürken başka bir çalgıyı dinleyin. O çalgının notalarının adımlarınıza göre ne zaman duyulduğuna dikkat edin.
Hansen grubunda elektrikli keman da çalıyor. Bu da salsada davul, piyano, bas ve bakır üflemelilerin yanı sıra başka seslere de yer olduğunu gösteriyor. Albüm notları ve müzisyen listesi, çalanları ve çalgılarını tanıtıyor. Daha fazla parça için salsa müziği sayfamıza göz atın.
Salsa çalgıları hakkında sık sorulan sorular
Salsa müziğinin başlıca çalgıları nelerdir?
Birçok grupta konga, bongo, timbales, çan, piyano ve basın yanı sıra gruba göre değişen üflemeli çalgılar ve şarkıcılar yer alır. Claves kendine özgü tıkırtılar, güiro kazıma sesleri, marakas ise şıkırtılar katar. Kadro gruba ve müzik tarzına göre değişir.
Salsada ritmi hangi çalgı tutar?
Clave, salsanın ritmik temelidir. Kimse tahta çubukları çalmasa bile tekrarlanan clave kalıbı, diğer partilerin birbirine nasıl uyacağını belirler. Konga, timbales, campana, güiro, bas ve piyano bu yapıyı destekler ve dansçılara sayımı duymaları için farklı ipuçları verir.
Konga ile bongo arasındaki fark nedir?
Kongalar daha uzun gövdeli, daha derin ve yuvarlak tınılı davullardır. Kongada yaygın ritimlerden biri tumbao’dur. Bongolar ise birbirine bağlı iki küçük davuldur ve daha tiz, daha keskin bir ses verir. Bongoda sık çalınan kalıplardan biri martillo’dur. İki çalgının partileri birbirini tamamlar.
Salsa müziğinde flüt, keman ya da gitar olabilir mi?
Elbette. Flüt ve keman charanga etkisi taşıyan müzikte öne çıkar. Küba tres’i ve gitarlar ise son müziği ve akraba müzik topluluklarıyla ilişkilidir. Salsada çalgı seçimi esnektir ve kadrodan kadroya değişebilir.
Dansa yeni başlayan biri önce neye kulak vermeli?
Genellikle kongaların çaldığı tumbao ile başlamanızı öneririm. Ardından clave kalıbını tanımayı öğrenin. Sonra campana ve güiro gibi belirgin seslere kulak verin. Campana çoğu zaman dansçının sekizli sayımındaki güçlü vuruşları, yani 1, 3, 5 ve 7’yi özellikle belirgin kılar. Güironun daha uzun kazıma sesleri de adımları ne zaman atacağınıza dair bir ipucu verebilir.
Konga tumbao’sunu, clave’yi ve campanayı ayrı ayrı ya da birlikte dinlerken dansçıların hangi vuruşlarda adım attığını görmek için Salsa 360‘ı deneyin. Tempoyu düşürün ve On1 ile On2 arasında geçiş yaparak aynı ritimlerin farklı adım zamanlamalarına nasıl oturduğunu görün.