In het begin kan het lastig zijn om de maat van salsamuziek te tellen en erop te dansen, omdat je zoveel instrumenten en ritmes tegelijk hoort. Salsa is polyritmisch: verschillende ritmepatronen overlappen en vullen elkaar aan. Zodra je de instrumenten en hun ritmes begint te herkennen, kun je makkelijker op het juiste moment stappen, op de muziek reageren en genieten van het dansen.
Interactieve salsa-instrumenten
Over de geluiden
Dit salsaritme combineert percussieopnamen met originele partijen die in GarageBand zijn gearrangeerd met samples van akoestische instrumenten en elektrische bas. Als je het tempo verandert, blijft de toonhoogte van de instrumenten gelijk.
De congapartij bevat slagen met de hiel van de hand en met de vingertoppen, slaps en open slagen. Het is een volledige basistumbao voor één trommel, inclusief de zachtere tikken tussen de accenten. De piano en bas volgen een akkoordenschema van vier maten: C–F–G–F (I–IV–V–IV). De montuno bevat octaven, arpeggio’s en doorgangstonen, terwijl de bas vooruitloopt op het volgende akkoord. De güiro wisselt lange en korte halen af, en de campana speelt zachtere slagen rond de belangrijkste accenten. Als je de richting van de clave verandert, begint de band opnieuw op tel 1 en schuiven alle partijen samen mee.
In deze oefenband kun je instrumenten vrij combineren. In een liveband wisselt de bongospeler vaak naar de campana en verandert het arrangement in de loop van het nummer.
- Bongo’s en gemonteerde timbalesbel: Versilian Community Sample Library (CC0).
- Conga’s: Congas Edition, gespeeld door Frédéric Chartier op Meinl Marathon-trommels en opgenomen door Sylvain Kuntzmann. Deze bewerkte samples blijven beschikbaar onder CC BY-SA 3.0.
- Slagen op metalen timbales: Suicidity (CC0), met een belopname van Versilian. Maracas: FreePats World Percussion-opnamen van Xavimart, Gonzalo en Roberto (CC0).
- Piano, bas, claves, campana en güiro: originele partijen van Salsa Vida, geëxporteerd uit GarageBand met de instrumenten Steinway Grand Piano, Fingerstyle Bass, Latin percussion en Orchestral Kit.
Salsa Vida arrangeerde de partijen, stemde hun volumes op elkaar af en maakte doorlopende loops. Voor het aanpassen van het tempo wordt Signalsmith Stretch (MIT) gebruikt. Alle opnamecredits en bewerkingen. Bron voor de basistumbao: Victor Rendón, Etudes for Latin Percussion Ensemble, p. 16. Bron voor het pianoritme: de montunoles van Jonny May.
Salsa-instrumenten in één oogopslag
| Instrument | Let op |
|---|---|
| Conga’s | Diepe, open tonen en scherpe slaps |
| Bongo’s | Snelle, hoge tikken |
| Campana (koebel) | Een krachtige, holle metalen puls |
| Timbales | Droge tikken op de ketels en tromroffels |
| Claves | Een helder, herhalend patroon van vijf slagen |
| Güiro | Lange en korte raspende halen |
| Maracas | Een licht, gelijkmatig geratel |
| Piano | Terugkerende noten en akkoorden |
| Bas | Lage, ronde tonen |
| Trompet | Heldere, doordringende melodieën en accenten |
| Trombone | Volle, koperachtige frases en glijdende tonen |
| Baritonsaxofoon | Een volle blazerklank met het timbre van een riet |
| Zang | Leadzang en antwoorden van het koor |
De percussiesectie: trommels, bellen, tikken en raspen
Conga’s: de rollende tumbao
Conga’s zijn hoge trommels die je met de hand bespeelt. Ze hebben een warme, ronde klank. Een speler kan er een lage dreun, een heldere, open toon, een scherpe slap of zachtere tikken uit halen. In Cuba worden conga’s ook wel tumbadoras genoemd.
Een bekend congapatroon in salsa is de tumbao, ook wel marcha genoemd. In een veelgebruikte versie hoor je een scherpe slap op tel 2 en 6 van de acht tellen waarop dansers tellen, met heldere, open tonen rond tel 4 en 8. Spelers voegen variaties toe, gebruiken meer trommels of passen het patroon aan het arrangement aan. Zie dit dus als een luistervoorbeeld, want niet elk nummer volgt dit patroon.
Let op: het verschil tussen de droge slap en de twee ronde, zingende trommeltonen. Bobby Sanabria van Jazz at Lincoln Center doet het basisritme voor.
Bongo’s: de snelle martillo die op de band reageert
Bongo’s zijn twee kleine trommels die aan elkaar vastzitten. De ene klinkt hoger, de andere lager. Vergeleken met conga’s klinken de aanslagen op bongo’s strakker en helderder. Met de vingers speelt de bongospeler snelle tikken, gedempte tonen en korte antwoorden op wat de band speelt.
Een veelgebruikt bongoritme is de martillo, Spaans voor hamer. De tikken lopen gelijkmatig door, terwijl andere instrumenten hun frases over de tellen heen spelen. De bongocero, oftewel de bongospeler, kan tussen die tikken door improviseren.
Let op: een hoog, tikkend patroon met af en toe een lagere, meer open toon. Rhythm Notes doet de martillo voor en laat daarna andere manieren zien om de bongo’s te gebruiken.
De handbel van de bongospeler: meer energie
Dit is een geluid dat je al vroeg kunt leren herkennen. In veel salsa-arrangementen stapt de bongospeler over op een grote metalen handbel, vaak campana genoemd, zodra het nummer luider wordt. De trommeltikken maken plaats voor een krachtige, holle klang. De bel kan een duidelijke puls aangeven, met lichtere slagen eromheen.
Door die overgang kan het nummer voller aanvoelen zonder dat het sneller wordt. De bel helpt dansers de puls goed te voelen, al geven de accenten niet met zekerheid aan waar tel 1 ligt. De handbel van de bongospeler is bovendien een ander instrument dan de bellen die bij de timbales zijn gemonteerd, ook als ze samenspelen.
Let op: de galmende handbel en haar ritmische uitroepen met duidelijke accenten in deze salsademonstratie van percussionist Joaquín Arteaga.
Timbales: droge keteltikken, heldere bellen en krachtige roffels
Timbales zijn twee ondiepe trommels, vaak met metalen ketels, die je met stokken bespeelt. Je hoort er galmende slagen, scherpe rimshots en snelle roffels op. Maar een timbalesspeler, ook wel timbalero genoemd, doet veel meer dan soleren.
In rustigere passages kan de speler een herhalend cáscara-patroon tikken op de zijkant, oftewel de ketel, van de trommel. Dat klinkt als snelle, droge houttikjes. Wanneer de band voller gaat spelen, kan de speler overstappen op een luidere, gemonteerde bel, vaak mambobel genoemd. Een korte roffel, de abanico, kan een overgang aankondigen. Welke patronen en overgangen je hoort, hangt af van de muziek.
Rhythm Notes laat horen hoe je deze klanken en overgangen speelt.
Claves: twee houten stokjes en het ritme van de hele band
Het instrument claves bestaat uit twee korte houten stokjes die je tegen elkaar slaat. Hun heldere, doordringende tok is goed te herkennen als er weinig andere instrumenten spelen. Maar clave is ook de naam van een ritmepatroon dat structuur geeft aan wat de hele band speelt. Een nummer kan de clave volgen zonder dat iemand op de houten stokjes speelt.
In een gangbaar son-clavepatroon zijn vijf slagen verdeeld over twee maten. De ene maat heeft drie slagen, de andere twee. Bij 3-2 komt de maat met drie slagen eerst; bij 2-3 begint het patroon met de maat met twee slagen. Bij de verwante rumba clave valt een van de slagen op een ander moment.
Let op: luister hoe het patroon van vijf slagen zich om de twee maten herhaalt en hoe de frases van de trommels en de piano daar omheen vallen. Edgardo Cambón speelt de son clave en de rumba clave op de stokjes zelf in deze les van Dance Papi. De video begint bij de uitleg van de son clave en het aftellen. Lees ook onze gids over de clave in salsa.
Güiro: een raspende klank
De güiro is een geribbeld raspinstrument, van oudsher gemaakt van een uitgeholde kalebas. De speler strijkt met een stokje over de groeven. Zo ontstaat een schurend rrrasj, gevolgd door kortere halen.
In sommige Cubaanse dansritmes wisselt de speler een lange haal af met kortere halen. De precieze frase hangt af van de stijl en het arrangement. In een volle opname kan de güiro moeilijk te horen zijn. Luister dan naar een zacht raspje dat de ruimte tussen krachtigere slagen opvult. In muziek met charanga-invloeden hoor je de güiro bijzonder goed.
Let op: luister in deze demonstratie voor beginners hoe het ritme anders aanvoelt als de speler de lengte en richting van een haal verandert.
Maracas: het zachte geratel tussen de tellen
Maracas zijn schudinstrumenten die je in de hand houdt en vaak per paar bespeelt. Afhankelijk van de buitenkant, de vulling en de speeltechniek hoor je een helder sjik-sjik of een zachter geruis. Ze vullen de ruimte tussen de luidere trommelklanken.
De bewegingen met de maracas klinken misschien eenvoudig, maar ervaren spelers bepalen ermee waar de accenten vallen en hoe elke frase aanvoelt. Zangers spelen tijdens een optreden soms ook maracas, güiro of claves. De inleiding tot latinpercussie voor Pearl van percussiedocent Lalo Dávila bevat voorbeelden voor zowel güiro als maracas.
Let op: het gelijkmatige geratel en de sterkere accenten in de Spaanstalige demonstratie van percussionist Andy Polanco over maracas in salsa en son.
Piano en bas: de muzikale motor onder de percussie
Piano: de steeds terugkerende montuno
Luister voorbij de trommels en je hoort misschien een kort pianomotief dat telkens omhoogloopt, omlaag rolt of heen en weer springt. Zo’n herhalend patroon heet vaak een montuno of guajeo. Het laat meestal de akkoorden horen, groepjes noten die het nummer zijn harmonie geven. Tegelijk doet de piano zo mee als ritme-instrument.
Doordat veel noten tussen de sterke tellen vallen, lijkt de piano soms vooruit te springen. De pianist kan een kort motief herhalen, van akkoord wisselen en dan ineens in een solo losbarsten. Montuno kan ook verwijzen naar het latere deel van een nummer waarin voorzanger en koor elkaar afwisselen.
Pianist Paul Tobey laat in zijn les horen hoe een kort patroon uitgroeit tot een rijkere salsapartij.
Bas: de lage noten die je vooruit trekken
Een elektrische bas of contrabas kan de lage baslijn spelen die het nummer houvast geeft. Een veelgebruikte tumbao op de bas is een korte, herhalende frase die de akkoorden herkenbaar maakt en aansluit bij de trommels.
Dit is het verrassende: in veel klassieke salsaritmes speelt de bas niet op elke sterke tel en soms slaat hij tel 1 over. Een noot kan vlak vóór een nieuw akkoord of een nieuwe frase klinken. Daardoor voelt het alsof de hele band vooruit leunt. Dit heet anticipatie. De salsales van Smithsonian Folkways laat horen hoe de bas vooruitloopt terwijl de piano meespeelt.
Bassist Alexis Ortega speelt een eenvoudige salsatumbao voor beginners met een begeleidingsopname.
Blazers en zang: de partijen die het nummer laten spreken
Trompet: heldere melodieën en scherpe accenten
Een trompet heeft een heldere, gerichte klank die boven de band uit kan stijgen. Trompettisten gebruiken drie ventielen om verschillende noten te spelen. Ze kunnen de melodie spelen, de zanger antwoorden of samen korte, krachtige frases laten horen. Zulke gezamenlijke accenten kunnen aanvoelen als een muzikaal uitroepteken.
Trombone: een volle koperklank
Een trombone klinkt vaak lager, voller en zwaarder dan een trompet. Met de lange schuif verandert de speler de lengte van de buis. Zo kan die van noot wisselen of soepel van de ene noot naar de andere glijden. Bands waarin trombones de boventoon voeren, hebben een krachtige klank die nauw verbonden is met salsa dura.
Let op: hoe zwaar de trombones klinken in ‘La Murga’ van Willie Colón en Héctor Lavoe. De salsatentoonstelling van de National Park Service gebruikt deze opname als voorbeeld van de trombone.
Saxofoon: een warme rietklank
Saxofoons hebben een riet in het mondstuk. Daarom horen ze bij de houtblazers, ook al zijn ze van metaal. Hun volle, soms schorre klank kan opgaan in die van trompetten en trombones of juist opvallen in een solo. In sommige salsa-arrangementen spelen saxofoons naast koperblazers mee, terwijl je in andere alleen trompetten of trombones hoort.
Zang: het samenspel van coro en pregón
Ook de zanger maakt deel uit van het ritme. In het couplet kan de voorzanger een verhaal vertellen. Later herhaalt het coro, het begeleidende koor, een korte regel waarop de voorzanger antwoordt. Dat antwoord heet een pregón. Ervaren zangers, ook wel soneros genoemd, kunnen telkens een nieuw antwoord improviseren. Dat heet vraag en antwoord.
Luister hoe het koor je telkens een vertrouwde regel geeft om op terug te vallen, terwijl de voorzanger blijft variëren. Ook de blazers kunnen aan dat gesprek meedoen. Niet elke zangregel wordt geïmproviseerd en sommige salsa is instrumentaal. Toch is dit samenspel een van de prettigste manieren om de opbouw van een nummer te leren horen. De gids over latinmuziek van het Royal College of Music legt uit welke rol de zangers naast de ritmesectie spelen.
Hoor de instrumenten in een salsanummer
Luister eens naar ‘La Salsa Nunca Se Acaba (The Salsa Never Ends)’ van Susie Hansen. Oefen met het herkennen van de instrumenten die je net afzonderlijk hebt gehoord. Speel het nummer een paar keer af en volg elke keer een ander geluid.
- Hoor de conga’s eruit. Luister naar de ronde, doorklinkende trommeltonen en de scherpere slap in de tumbao. Blijf dat patroon volgen, ook als de rest van de band je aandacht trekt.
- Houd de percussiegeluiden uit elkaar. Een houten tik, een schor schraapgeluid en de metalen klank van een bel klinken heel verschillend. Als je een instrument herkent, probeer het dan te benoemen.
- Volg eerst de piano en dan de bas. De hogere, herhaalde figuren van de piano en de lage noten van de bas zijn makkelijker uit elkaar te houden als je je op één instrument tegelijk concentreert.
- Let op de melodie en de stemmen. Hoor de solostem en het koor dat antwoordt, en richt je aandacht daarna op een instrumentale frase. Luister naar het contrast tussen een aangehouden noot en een kort accent.
- Dans mee. Dans je basispas terwijl je de tumbao volgt. Houd daarna dezelfde passen aan en luister naar een ander instrument. Let op wanneer de noten ervan klinken ten opzichte van je passen.
In Hansens band hoor je ook haar elektrische viool. Dat laat zien dat salsa naast trommels, piano, bas en koperblazers ook andere klanken kan bevatten. Haar albumtoelichting en muzikantenlijst stellen de spelers en hun instrumenten aan je voor. Meer nummers vind je op onze pagina over salsamuziek.
Veelgestelde vragen over salsa-instrumenten
Wat zijn de belangrijkste instrumenten in salsamuziek?
Veel bands hebben conga’s, bongo’s, timbales, bellen, piano en bas, aangevuld met wisselende combinaties van blazers en zangers. Claves, güiro en maracas voegen herkenbare tikken, raspklanken en geratel toe. De precieze bezetting hangt af van de groep en de stijl.
Welk instrument houdt de maat aan in salsa?
De clave is de ritmische basis van salsa. Het herhalende patroon bepaalt hoe de andere partijen in elkaar passen, zelfs als niemand op de houten stokjes speelt. Conga’s, timbales, campana, güiro, bas en piano ondersteunen dat ritmische raamwerk en geven dansers verschillende aanknopingspunten om de tellen te horen.
Wat is het verschil tussen conga’s en bongo’s?
Conga’s zijn hogere trommels met diepere, rondere tonen. Een veelgebruikt ritme op de conga’s is de tumbao. Bongo’s zijn twee kleine, verbonden trommels met een hogere, scherpere klank. Daarop hoor je vaak het martillopatroon. De partijen vullen elkaar aan.
Kun je in salsamuziek ook fluit, viool of gitaar horen?
Zeker. Fluiten en violen spelen een grote rol in muziek met charanga-invloeden. De Cubaanse tres en gitaren horen bij de son en andere verwante ensembles. Salsa laat ruimte voor allerlei bezettingen.
Waar kun je als beginnende danser het beste eerst naar luisteren?
Ik raad aan te beginnen met de tumbao, die meestal op de conga’s wordt gespeeld. Leer daarna de clave te herkennen. Luister vervolgens naar opvallende klanken zoals de campana en de güiro. De campana laat de sterke tellen, 1, 3, 5 en 7 van de acht tellen van de danser, vaak extra duidelijk horen. De langere halen van de güiro kunnen je ook helpen de tellen te vinden.
Probeer Salsa 360 om de tumbao op de conga’s, de clave en de koebel apart of samen te horen, terwijl je kijkt op welke tellen de dansers stappen. Verlaag het tempo en wissel tussen On1 en On2 om te zien hoe je op verschillende tellen kunt stappen bij dezelfde ritmes.