Na początku trudno liczyć rytm salsy i do niej tańczyć, bo wiele instrumentów i rytmów słychać jednocześnie. Salsa jest polirytmiczna. Różne schematy rytmiczne nakładają się na siebie i współgrają. Gdy zaczniesz rozpoznawać poszczególne instrumenty i ich rytmy, łatwiej będzie Ci tańczyć w rytmie, reagować na muzykę i czerpać przyjemność z tańca.
Interaktywne instrumenty salsy
O nagraniach
Ten rytm salsy łączy nagraną perkusję z autorskimi partiami zaaranżowanymi w GarageBand z użyciem sampli instrumentów akustycznych i elektrycznego basu. Zmiana tempa nie zmienia wysokości dźwięków instrumentów.
Partia kong obejmuje uderzenia nasadą dłoni i opuszkami palców, ostre uderzenia typu slap oraz uderzenia otwarte. To pełne podstawowe tumbao na jeden bęben, z cichszymi uderzeniami między akcentami. Fortepian i bas podążają za czterotaktową progresją C–F–G–F (I–IV–V–IV). W montuno słychać oktawy, arpeggia i dźwięki przejściowe, a bas wyprzedza kolejny akord. Na güiro długie pociągnięcia przeplatają się z krótkimi, a campana dodaje cichsze uderzenia wokół głównych akcentów. Zmiana kierunku clave sprawia, że zespół zaczyna znów od 1, a wszystkie partie przesuwają się razem.
W tym zespole do ćwiczeń możesz dowolnie łączyć instrumenty. Gdy zespół gra na żywo, bongocero często przechodzi z bongosów na campanę, a aranżacja zmienia się w trakcie utworu.
- Bongosy i dzwonek zamocowany przy timbales: Versilian Community Sample Library (CC0).
- Kongi: Congas Edition. Na bębnach Meinl Marathon zagrał Frédéric Chartier, a nagranie wykonał Sylvain Kuntzmann. Zaadaptowane próbki nadal są objęte licencją CC BY-SA 3.0.
- Uderzenia w metalowe timbales: Suicidity (CC0), z nagraniem dzwonka z biblioteki Versilian. Marakasy: nagrania Xavimart, Gonzalo i Roberto z biblioteki FreePats World Percussion (CC0).
- Fortepian, bas, claves, campana i güiro: autorskie partie Salsa Vida wyeksportowane z GarageBand z użyciem instrumentów Steinway Grand Piano, Fingerstyle Bass, Latin percussion i Orchestral Kit.
Salsa Vida zaaranżowała partie, wyrównała ich głośność i przygotowała płynne pętle. Do zmiany tempa służy Signalsmith Stretch (MIT). Pełny wykaz źródeł nagrań i wprowadzonych zmian. Źródło dotyczące podstawowego tumbao: Victor Rendón, Etudes for Latin Percussion Ensemble, s. 16. Źródło dotyczące rytmu fortepianu: Lekcja montuno Jonny’ego Maya.
Instrumenty salsy w skrócie
| Instrument | Czego słuchać |
|---|---|
| Kongi | Głębokie dźwięki otwarte i ostre, suche uderzenia |
| Bongosy | Szybkie stuknięcia o wysokim brzmieniu |
| Campana (krowi dzwonek) | Mocny, pusty w brzmieniu metaliczny puls |
| Timbales | Wyraźne stuknięcia w korpus bębna i werble |
| Claves | Jasno brzmiący, powtarzalny rytm złożony z pięciu uderzeń |
| Güiro | Długie i krótkie szorstkie dźwięki skrobania |
| Marakasy | Lekki, miarowy grzechot |
| Fortepian | Powtarzające się nuty i akordy |
| Bas | Niskie dźwięki o obłym brzmieniu |
| Trąbka | Jasne, przenikliwe melodie i akcenty |
| Puzon | Pełne, blaszane frazy i płynne przejścia między dźwiękami |
| Saksofon | Bogate brzmienie instrumentu stroikowego |
| Wokal | Śpiew solisty i odpowiedzi chórku |
Sekcja perkusyjna obejmuje bębny, dzwonki, stuknięcia i skrobanie
Kongi i płynący rytm tumbao
Kongi to wysokie bębny, na których gra się dłońmi. Mają ciepłe, obłe brzmienie. Można z nich wydobyć głuche dudnienie, dźwięczny ton otwarty, ostry trzask i ciche muśnięcia. Na Kubie kongi nazywa się też tumbadoras.
Jednym z najbardziej znanych rytmów granych na kongach w salsie jest tumbao, zwane też marcha. W popularnej wersji, gdy liczysz w tańcu do ośmiu, ostre uderzenia wypadają na 2 i 6, a dźwięczne tony otwarte w okolicach 4 i 8. Muzycy wprowadzają warianty, grają na większej liczbie bębnów lub zmieniają rytm, by dopasować go do aranżacji. Potraktuj więc ten schemat jako przykład do osłuchania się, bo w innych utworach może brzmieć inaczej.
Posłuchaj, jak suche uderzenie kontrastuje z dwoma pełnymi, dźwięcznymi tonami bębna. Bobby Sanabria z Jazz at Lincoln Center pokazuje podstawowy rytm.
Bongosy i szybki, dialogowy rytm martillo
Bongosy to dwa połączone ze sobą małe bębny. Jeden brzmi wyżej, drugi niżej. W porównaniu z kongami atak dźwięku jest krótszy i jaśniejszy. Grając palcami, można wydobywać szybkie stuknięcia i tłumione dźwięki oraz krótkimi frazami odpowiadać reszcie zespołu.
Jednym z popularnych rytmów na bongosy jest martillo, czyli po hiszpańsku „młotek”. Stuknięcia nadają grze miarowy bieg, podczas gdy inne instrumenty grają frazy wykraczające poza pojedyncze uderzenia pulsu. Bongocero, czyli muzyk grający na bongosach, może improwizować między tymi stuknięciami.
Posłuchaj wysokiego, tykającego rytmu, w którym co jakiś czas pojawia się niższy, bardziej otwarty dźwięk. Rhythm Notes pokazuje martillo, a potem omawia inne sposoby gry na bongosach.
Dzwonek bongocero dodaje muzyce energii
To brzmienie warto poznać już na początku. W wielu aranżacjach salsy, gdy utwór przechodzi w głośniejszą część, bongocero sięga po duży metalowy dzwonek trzymany w dłoni, często nazywany campana. Stuknięcia bębnów ustępują miejsca mocnemu, głuchemu brzdękowi. Dzwonek może wyznaczać główny puls i dodawać wokół niego drobniejsze uderzenia.
Dzięki tej zmianie utwór może nabrać rozmachu przy tym samym tempie. Dzwonek pozwala tancerzom wyraźnie poczuć puls, choć jego akcenty nie zawsze wskazują, gdzie wypada 1. Dzwonek trzymany w dłoni przez bongocero różni się też od dzwonków zamocowanych przy timbales, nawet gdy słychać je razem.
Posłuchaj dźwięcznego dzwonka trzymanego w dłoni i jego akcentowanych zawołań w pokazie salsy w wykonaniu perkusisty Joaquína Arteagi.
Timbales, czyli wyraźne stuknięcia w korpus, jasne brzmienie dzwonków i efektowne przejścia
Timbales to dwa płytkie bębny, często o metalowych korpusach, na których gra się pałkami. Słychać na nich dźwięczne uderzenia, ostre uderzenia w membranę i obręcz jednocześnie oraz szybkie werble. Muzyk grający na timbales, zwany timbalero, ma też wiele innych zadań poza graniem solówek.
W cichszych fragmentach muzyk może wystukiwać powtarzalny rytm cáscara na boku bębna, czyli na jego korpusie. Brzmi to jak szybkie, suche, drewniane stuknięcia. Gdy aranżacja nabiera rozmachu, muzyk może przejść na głośniejszy dzwonek zamocowany przy bębnach, często zwany dzwonkiem mambo. Przejście z werblem znane jako abanico może zapowiadać zmianę. Konkretne rytmy i momenty przejść zależą od utworu.
Rhythm Notes pokazuje, jak uzyskać te brzmienia i jak grać przejścia.
Claves to dwie drewniane pałeczki, a clave to rytm całego zespołu
Instrument o nazwie claves składa się z dwóch krótkich drewnianych pałeczek, którymi uderza się o siebie. Ich wyraźne, przenikliwe tok łatwo wychwycić w oszczędnej aranżacji. Słowo clave oznacza także schemat rytmiczny, który porządkuje grę całego zespołu. Utwór może opierać się na clave, nawet gdy nikt nie gra na drewnianych pałeczkach.
W popularnym schemacie son clave pięć uderzeń rozkłada się na dwa takty. W jednym takcie są trzy uderzenia, a w drugim dwa. W układzie 3-2 pierwszy jest takt z trzema uderzeniami. W układzie 2-3 pierwszy jest takt z dwoma. W pokrewnym rytmie rumba clave jedno z uderzeń jest przesunięte.
Posłuchaj pięciu uderzeń, które powtarzają się co dwa takty, a potem zwróć uwagę, jak układają się względem nich frazy bębnów i fortepianu. W tej lekcji Dance Papi Edgardo Cambón gra son clave i rumba clave na samych pałeczkach. Nagranie zaczyna się od wyjaśnienia son clave i odliczenia przed rozpoczęciem gry. Więcej dowiesz się z naszego przewodnika po clave w salsie.
Güiro i jego szorstkie skrobanie
Güiro to instrument z rowkami, tradycyjnie wykonywany z wydrążonej tykwy. Muzyk przesuwa pałeczką po rowkach, wydobywając szorstkie szurrr, a potem krótsze dźwięki skrobania.
W niektórych kubańskich rytmach tanecznych muzyk przeplata długie pociągnięcie pałeczką z krótszymi ruchami. Dokładna fraza zależy od stylu i aranżacji. W nagraniu całego zespołu güiro może być ledwo słyszalne. Wsłuchaj się więc w ciche skrobanie, które wypełnia przerwy między mocniejszymi uderzeniami. Szczególnie łatwo je wychwycić w muzyce inspirowanej stylem charanga.
Posłuchaj, jak zmiana długości i kierunku ruchu pałeczki wpływa na rytm w tym pokazie dla początkujących.
Marakasy i cichy grzechot między uderzeniami
Marakasy to grzechotki trzymane w dłoniach, na których często gra się parami. Zależnie od obudowy, wypełnienia i techniki gry mogą wydawać jasne szyk-szyk lub delikatniejszy szelest. Wypełniają przerwy między mocniejszymi dźwiękami bębnów.
Potrząsanie marakasami może wydawać się proste, ale doświadczeni muzycy kształtują w ten sposób akcenty i charakter rytmiczny każdej frazy. Wokalistom zdarza się podczas występu grać na marakasach, güiro lub claves. Lalo Dávila, nauczyciel gry na instrumentach perkusyjnych, zamieścił przykłady gry na güiro i marakasach w przewodniku po latynoskich instrumentach perkusyjnych dla Pearl.
Posłuchaj miarowego grzechotu i mocniejszych akcentów w hiszpańskojęzycznym pokazie gry na marakasach w salsie i son w wykonaniu perkusisty Andy’ego Polanco.
Fortepian i bas napędzają muzykę w rytmie perkusji
Fortepian i powtarzające się montuno
Jeśli wsłuchasz się w to, co słychać poza bębnami, możesz zauważyć, że fortepian powtarza krótki motyw, który wspina się w górę, opada lub podskakuje. Taki powtarzający się motyw często nazywa się montuno lub guajeo. Zwykle zarysowuje akordy, czyli grupy dźwięków nadające utworowi harmonię, a przy tym fortepian pełni funkcję kolejnego instrumentu rytmicznego.
Wiele nut wypada między mocnymi uderzeniami, więc można odnieść wrażenie, że fortepian wybiega do przodu. Może powtarzać krótki motyw, zmienić akordy, a potem nagle przejść do solówki. Montuno może też oznaczać późniejszą część utworu opartą na zawołaniach i odpowiedziach.
W swojej lekcji pianista Paul Tobey pokazuje, jak z krótkiego motywu powstaje bogatsza partia fortepianu w salsie.
Bas i niskie dźwięki, które popychają muzykę do przodu
Gitara basowa lub kontrabas mogą prowadzić niską linię basu, która daje muzyce solidne oparcie. Typowe tumbao basowe w salsie to krótka, powtarzalna fraza, która wyznacza akordy i współgra z bębnami.
W wielu klasycznych rytmach salsy bas pomija część mocnych uderzeń, czasem nawet 1. Dźwięk może pojawić się tuż przed nowym akordem lub frazą, przez co masz wrażenie, że cały zespół rusza do przodu. Taki zabieg nazywa się antycypacją. Lekcja salsy Smithsonian Folkways zwraca uwagę na te wyprzedzenia w partii basu i pokazuje, jak współgrają one z fortepianem.
Basista Alexis Ortega pokazuje podstawowe tumbao salsy z podkładem muzycznym.
Instrumenty dęte i głosy, które nadają utworowi wyraz
Trąbka, jasne melodie i ostre akcenty
Trąbka ma jasne, skupione brzmienie, które może wznieść się ponad cały zespół. Trębacze zmieniają dźwięki za pomocą trzech wentyli. Mogą prowadzić melodię, odpowiadać wokaliście lub wspólnie grać krótkie, wyraziste frazy. Takie zgodne akcenty mogą zabrzmieć jak muzyczny wykrzyknik.
Puzon i jego pełne, blaszane brzmienie
Puzon często brzmi niżej, pełniej i ciężej niż trąbka. Jego długi suwak zmienia długość rury instrumentu, dzięki czemu muzyk może przechodzić między nutami lub płynnie przesuwać się od jednego dźwięku do drugiego. Zespoły, w których puzony odgrywają pierwszoplanową rolę, mają potężne brzmienie silnie kojarzone z salsa dura.
Posłuchaj potężnego brzmienia puzonów w „La Murga” Williego Colóna i Héctora Lavoe. Wystawa o salsie przygotowana przez National Park Service wykorzystuje to nagranie jako przykład brzmienia puzonów.
Saksofon i jego ciepłe, stroikowe brzmienie
Saksofony mają w ustniku stroik, dlatego zalicza się je do instrumentów dętych drewnianych, choć mają metalowy korpus. Ich bogate, czasem chropowate brzmienie może stapiać się z trąbkami i puzonami lub wybijać się w solówce. W niektórych aranżacjach salsy saksofony grają obok instrumentów dętych blaszanych, a w innych z instrumentów dętych słychać tylko trąbki lub puzony.
Wokal, czyli dialog coro i pregón
Wokalista też współtworzy rytm. W zwrotce solista może opowiadać historię. Później coro, czyli chórek, powtarza krótki wers, a solista mu odpowiada. Taka odpowiedź to pregón. Doświadczeni wokaliści, nazywani czasem soneros, mogą za każdym razem improwizować. Ten sposób śpiewania to zawołanie i odpowiedź.
Posłuchaj, jak chórek powraca do znajomej frazy, podczas gdy głos solisty ciągle się zmienia. Do tego dialogu mogą się też włączyć instrumenty dęte. Choć część fraz wokalnych jest ustalona z góry, a niektóre utwory salsy są instrumentalne, taki dialog jest jednym z najbardziej przystępnych sposobów na usłyszenie budowy utworu. Przewodnik po muzyce latynoskiej Royal College of Music omawia role wokalistów i sekcji rytmicznej.
Posłuchaj instrumentów w utworze salsy
Posłuchaj „La Salsa Nunca Se Acaba (The Salsa Never Ends)” Susie Hansen. Spróbuj wychwycić w tym utworze instrumenty, które przed chwilą były słyszalne osobno. Odtwórz nagranie kilka razy i za każdym razem skup się na innym brzmieniu.
- Wychwyć dźwięk kong. Wsłuchaj się w pełne, dźwięczne brzmienie bębnów i ostrzejsze, trzaskające uderzenie w rytmie tumbao. Śledź ten schemat rytmiczny nawet wtedy, gdy reszta zespołu przyciągnie twoją uwagę.
- Rozróżnij dźwięki instrumentów perkusyjnych. Drewniane stuknięcie, szorstki odgłos skrobania i metaliczny dźwięk dzwonka brzmią zupełnie inaczej. Gdy rozpoznasz instrument, spróbuj go nazwać.
- Posłuchaj najpierw fortepianu, a potem basu. Wyższe, powtarzające się figury fortepianu i niskie dźwięki basu łatwiej rozróżnić, gdy skupiasz się na jednym instrumencie naraz.
- Zwróć uwagę na melodię i głosy. Wychwyć głos prowadzący i odpowiadający mu chór, a potem skup się na frazie instrumentalnej. Posłuchaj, jak wybrzmiewa kontrast między długim, przytrzymanym dźwiękiem a krótkim akcentem.
- Zatańcz do muzyki. Tańcz krok podstawowy, śledząc rytm tumbao. Potem wykonuj te same kroki i wsłuchaj się w inny instrument. Zwróć uwagę, kiedy jego dźwięki wypadają względem twoich kroków.
W zespole Susie Hansen słychać też jej skrzypce elektryczne. To przykład tego, że w salsie oprócz bębnów, fortepianu, basu i instrumentów dętych blaszanych mogą pojawić się inne brzmienia. W opisie albumu i spisie wykonawców poznasz muzyków i ich instrumenty. Więcej utworów znajdziesz w naszym dziale poświęconym muzyce salsy.
Najczęstsze pytania o instrumenty salsy
Jakie są główne instrumenty w salsie?
W wielu zespołach słychać kongi, bongosy, timbales, dzwonki, fortepian, bas oraz różne zestawienia instrumentów dętych i wokalistów. Claves, güiro i marakasy dodają charakterystyczne stuknięcia, szuranie i grzechot. Dokładny skład zależy od zespołu i stylu.
Który instrument wyznacza rytm w salsie?
Clave to rytmiczny fundament salsy. Ten powtarzalny schemat porządkuje pozostałe partie, nawet gdy nikt nie gra na drewnianych pałeczkach. Kongi, timbales, campana, güiro, bas i fortepian wspierają tę strukturę, a tancerzom dają różne punkty odniesienia przy liczeniu rytmu.
Czym różnią się kongi od bongosów?
Kongi to wyższe bębny o głębszym, pełniejszym brzmieniu, na których często gra się tumbao. Bongosy to para małych, połączonych bębnów o wyższym i ostrzejszym brzmieniu. Często gra się na nich rytm martillo. Partie obu instrumentów się uzupełniają.
Czy w salsie można usłyszeć flet, skrzypce lub gitarę?
Jak najbardziej. Flety i skrzypce odgrywają ważną rolę w muzyce związanej ze stylem charanga, a kubański tres i gitary są związane z son i innymi pokrewnymi składami. Salsa daje dużą swobodę w doborze instrumentów.
Czego najlepiej słuchać na początku nauki tańca?
Polecam zacząć od tumbao, które zwykle grają kongi. Potem naucz się rozpoznawać clave. Następnie wsłuchaj się w wyraziste brzmienia instrumentów takich jak campana i güiro. W tanecznym liczeniu do ośmiu campana często szczególnie wyraźnie zaznacza mocne uderzenia na 1, 3, 5 i 7. Dłuższe szurnięcia güiro mogą być kolejną wskazówką przy liczeniu.
Wypróbuj Salsa 360, aby posłuchać tumbao na kongach, clave i dzwonka campana osobno lub razem i zobaczyć, na które uderzenia przypadają kroki tancerzy. Zwolnij odtwarzanie i przełączaj między On1 i On2, by sprawdzić, jak te same rytmy układają się względem kroków liczonych na dwa sposoby.