Oorsprong van de salsadans
Salsadansen is tegenwoordig de populairste partnerdans ter wereld. Toch zijn maar weinig mensen bekend met de complexe geschiedenis van het ontstaan van deze dans.
In deze korte geschiedenis van salsa verkennen we de oorsprong van de populairste Latijns-Amerikaanse dans ter wereld, van de Caribische eilanden Cuba (Engelstalige pagina) en Puerto Rico (Engelstalige pagina) tot het wereldwijde fenomeen van vandaag.
Wie heeft salsa uitgevonden?
Wie heeft de salsadans uitgevonden? Dit is een veelgestelde vraag van beginners die nieuwsgierig zijn naar de dans.
Het eenvoudige antwoord is dat niet één persoon het salsadansen heeft uitgevonden.
De salsadans ontwikkelde zich, net als veel andere dansvormen, in de loop van vele jaren op natuurlijke wijze door het mengen en opnieuw combineren van eerdere dansstijlen en de unieke expressie van duizenden verschillende dansers.
Zelfs nu is de dans niet geformaliseerd en blijft hij zich ontwikkelen terwijl nieuwe dansers nieuwe vormen van expressie en beweging verkennen.
Omdat salsa ontstond als een mengeling van eerdere dansen, moeten we om de ontwikkeling van de salsadans volledig te begrijpen eerst kijken naar de dansen die eraan voorafgingen en het ontstaan ervan beïnvloedden.
Vermenging van culturen in het Caribisch gebied
Het Spaanse woord “salsa” betekent “saus”. Zoals de naam al aangeeft, zijn salsadans en -muziek een mengeling van veel verschillende ingrediënten.
De plek waar deze uiteenlopende ingrediënten samenkwamen tot de unieke mix die we nu kennen, was op de Caribische eilanden, vooral Cuba en Puerto Rico.
Hier begonnen vanaf de jaren 1500, tijdens de trans-Atlantische slavenhandel, voor het eerst drie zeer verschillende culturen met elkaar te vermengen.
1) Taíno, inheemse volken
Het eerste ingrediënt van Latijns-Amerikaanse dans en muziek bestaat uit de oorspronkelijke bewoners van het Caribisch gebied, bekend als de Taíno of Taíno-Arawak. Zij bewoonden het Caribisch gebied al vóór de Spaanse veroveringen.
Er is weinig bekend over de muziek of dans van de Taíno. Men denkt dat deze wat melodie en structuur betreft eenvoudig was en dat instrumenten werden gebruikt zoals houten trommels die mayohuacanes werden genoemd, ratels die op maracas leken, güíras of schrapers, en verschillende soorten fluiten en fluitjes.
Veel van deze instrumenten worden tot op de dag van vandaag veelvuldig in salsamuziek gebruikt.
2) Spaanse veroveraars
Het tweede ingrediënt van salsadans en -muziek is Europees, en dan vooral afkomstig van de Spanjaarden die de Caribische eilanden als eersten koloniseerden.
De Spanjaarden brachten hun tradities en culturen mee, in het bijzonder dansen met een partner, wat een nieuw concept was in het Caribisch gebied.
Europese partnerdansen zoals de wals waren veel formeler en gaven de voorkeur aan rechte lijnen en een stijve houding, vergeleken met de Latijns-Amerikaanse dansen die we tegenwoordig kennen. Ze legden echter wel de basis voor leiden en volgen en voor de techniek van partnerdansen.
De Spanjaarden introduceerden ook nieuwe muziekinstrumenten zoals de gitaar, naast complexere arrangementen van melodieën, ritmes en zang.
3) Tot slaaf gemaakte Afrikanen
Het laatste ingrediënt van de vroege Latijns-Amerikaanse muziek bestond uit de ritmes en bewegingen uit Afrika, die door de Spanjaarden via gedwongen arbeid naar het Caribisch gebied werden gebracht.
Anders dan in de Verenigde Staten konden de Afrikanen die naar het Caribisch gebied werden gebracht hun unieke culturele erfgoed via muziek en dans behouden. Daarmee beïnvloedden ze de ontwikkeling van nieuwe kunstvormen.
Afrikaanse dansen gaven, anders dan Europese dansen, de voorkeur aan rondere vormen, gebogen knieën en nadruk op heup- en lichaamsbeweging. Dit groeide uit tot een van de kenmerken van Latijns-Amerikaanse dans.
Afrikaanse religies beïnvloedden eveneens de ontwikkeling van Latijns-Amerikaanse dans. Bewegingen uit de Yoruba-religie worden zelfs tegenwoordig nog regelmatig in de salsadans verwerkt.
Afrikaanse trommels (conga’s en bongo’s) en ritmes (clave en tumbao) hadden eveneens veel invloed op de ontwikkeling van Latijns-Amerikaanse muziek.
Al deze unieke ingrediënten kwamen op de Caribische eilanden voor het eerst samen en begonnen zich in de loop van de eeuwen geleidelijk te vermengen. Zo ontstond de basis van de Latijns-Amerikaanse dans en muziek die we nu kennen.
Cuba, het epicentrum van Latijns-Amerikaanse muziek en dans
Veel Caribische landen hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van Latijns-Amerikaanse muziek en dans, met name Puerto Rico en de Dominicaanse Republiek (Engelstalige pagina), maar Cuba is het land dat salsa het sterkst heeft beïnvloed.
Aan het begin van de 20e eeuw was Cuba het epicentrum van de Latijns-Amerikaanse muziek.
Veel van de muziek- en dansstijlen die rechtstreeks tot salsa leidden, zoals Son Cubano, Cha Cha Cha, Mambo, Pachanga, Guaracha, Guajira en Guaguancó, zijn allemaal in Cuba ontstaan.
Vóór het embargo van de Verenigde Staten tegen Cuba ontstonden veel Latijns-Amerikaanse dans- en muziekstijlen op Cuba. Vervolgens verspreidden ze zich naar de VS en Mexico (Engelstalige pagina) en daarna naar de rest van de wereld, zoals tijdens de Cha Cha Cha- en Mambo-rages van de jaren vijftig.
Veel van de basisbewegingen en connecties die tot op de dag van vandaag bij salsadansen worden gebruikt, komen rechtstreeks uit Cha Cha Cha, Son en vooral Mambo.
Mambo, de voorloper van salsa
Van alle Latijns-Amerikaanse dansen heeft Mambo de meest rechtstreekse band met de salsadans.
Mambo-muziek ontstond aan het einde van de jaren dertig in Cuba en werd in de jaren vijftig een rage in de VS.
De mambo als dansvorm en muziek werd in de beroemde Palladium Ballroom in New York City (Engelstalige pagina) tot een hoogtepunt ontwikkeld.
In de Palladium Ballroom namen dansers het tegen elkaar op, toonden ze hun talent en begonnen ze een unieke dansstijl te creëren waarin verschillende andere dansvormen werden vermengd. De Palladium bood mambolessen aan, gegeven door Frank “Killer Joe” Piro, maar een groot deel van de dans werd geïmproviseerd. Dansers putten daarbij uit hun eigen danservaring.
Enkele dansen die de ontwikkeling van mambo beïnvloedden, waren Latijns-Amerikaanse dansen zoals Son, Afro-Cubaanse rumba en Danzón, evenals Amerikaanse en Europese dansen zoals swing, hustle, ballet, jazz en tapdans.
Tot de bekendste en invloedrijkste mambodansers uit het tijdperk van de Palladium Ballroom behoorden Audie en Margo, Pedro Aguilar, ook bekend als “Cuban Pete”, Millie Donay en groepen zoals de Mambo Aces (Joe Centeno en Andy Vázquez) en Cha-Cha Aces.
De Palladium was ook de plek waar beroemde salsamuzikanten zoals Tito Puente en Tito Rodriguez hun muziekstijlen begonnen te ontwikkelen.
De Palladium sloot in 1966 en rond die tijd nam ook de populariteit van mambo af, maar de dans legde de basis voor de geboorte van salsa.
De geboorte van salsa
De term “salsa” voor de muziek en dans zoals we die tegenwoordig kennen, werd voor het eerst overgenomen en populair gemaakt door Johnny Pacheco, de oprichter van Fania Records, de muziekgroep die salsa wereldwijd populair maakte. De groep bestond uit de beste Cubaanse en Puerto Ricaanse muzikanten die destijds in New York (Engelstalige pagina) actief waren.
Johnny Pacheco koos het woord “salsa” vanwege de pittige associaties en de term wordt tot op de dag van vandaag gebruikt.
Aanvankelijk was salsa slechts een overkoepelende term voor Latijns-Amerikaanse muziek in New Yorkse stijl. Veel mamboliedjes van Tito Puente en Tito Rodriguez uit de jaren vijftig worden tegenwoordig bijvoorbeeld als salsa geclassificeerd. Geleidelijk ontwikkelde salsa zich echter tot een afzonderlijk muziekgenre.
Salsa werd snel de populairste muziekvorm onder Latijns-Amerikanen en verspreidde zich al gauw wereldwijd buiten de oorspronkelijke Latino-doelgroep. Fania toerde over de hele wereld, waaronder in Europa, Azië en Afrika.
De salsadans ontwikkelde zich op natuurlijke wijze als een manier om salsamuziek door beweging uit te drukken. De dans nam veel bewegingen en technieken over die in het mambotijdperk waren ontwikkeld en verwerkte daarnaast andere dansvormen zoals swing, Latin hustle, tapdans en meer.
De salsadans was jarenlang een “straatdans” zonder formele regels. Mensen drukten zich op de muziek uit zoals ze zelf wilden. Toen salsamuziek populairder werd, begonnen dansdocenten echter salsalessen met geformaliseerde regels en lesprogramma’s aan te bieden.
Een van de bekendste vroege salsadocenten is Eddie Torres, bekend als “the Mambo King”. Hij trad op met Tito Puente en was een van de eersten die instructievideo’s voor salsa uitbracht. Eddie Torres leidde veel van de beste dansers in New York op, dat tot op de dag van vandaag een van de epicentra van het salsadansen is.
Eddie Torres gaf les in salsa on2, waarbij de break step op de tweede tel van de maat plaatsvindt, vergelijkbaar met Cubaanse Son en de manier waarop veel dansers de mambo dansten.
Daarom staat salsa on2 bekend als salsa in “New Yorkse stijl”. Toen salsa over de hele wereld populairder werd, begonnen zich echter ook andere salsastijlen te ontwikkelen.
De verschillende salsastijlen
Dansers over de hele wereld hebben veel verschillende salsastijlen ontwikkeld.
Salsa On1, salsa in LA-stijl
Een van de populairste is salsa on1, ook bekend als salsa in LA-stijl. Deze stijl werd populair gemaakt in Los Angeles (Engelstalige pagina), een andere vroege hotspot voor salsadansen.
De gebroeders Vazquez (Francisco, Luiz en Johnny Vazquez) krijgen vaak de eer voor het ontwikkelen en populair maken van de stijl.
Bij salsa on1 vindt de break step, anders dan bij salsa on2, plaats op de eerste tel van de muziek. Dit sluit beter aan bij swing en andere populaire westerse dansen.
Veel beginnende dansers vinden de eerste tel van de muziek gemakkelijker te herkennen en te dansen dan de tweede. Mogelijk is salsa on1 daarom tegenwoordig wereldwijd de populairste vorm van salsa.
Cubaanse salsa, Rueda de Casino
Een andere duidelijk te onderscheiden salsastijl is Cubaanse salsa. Cubaanse salsa wordt, net als salsa in LA-stijl, on1 gedanst. De stijl gebruikt echter een cirkelvormige beweging zoals bij swing, in plaats van de lineaire beweging van salsa in New Yorkse of LA-stijl.
Cubaanse salsa bevat ook meer Afro-Cubaanse bewegingen, hoewel deze bewegingen steeds vaker ook in salsa on1 en on2 worden verwerkt.
Er bestaat ook een unieke salsavorm die in Cuba werd ontwikkeld en bekendstaat als Rueda de Casino of Salsa Rueda. Dit is een gesynchroniseerde groepsdans waarbij alle dansers in een cirkel dansen en bewegingen uitvoeren die door één leider worden afgeroepen.
Colombiaanse salsa, Salsa Caleña
De meest onderscheidende salsavorm is Colombiaanse salsa, ook bekend als salsa caleña of salsa in de stijl van Cali (Engelstalige pagina), genoemd naar de stad Cali waar deze stijl het populairst is.
Salsa Caleña ontwikkelde zich uit cumbia, de nationale dans van Colombia (Engelstalige pagina), en uit andere Colombiaanse folkloristische dansen. De stijl wordt in een cirkelvormige beweging gedanst, vergelijkbaar met Cubaanse salsa, met toevoeging van trappen, snelle beenbewegingen en andere rappe bewegingen.
Colombiaanse salsa staat bekend om zijn hoge snelheid. Deze ontstond doordat dansers in clubs platen sneller afspeelden en met elkaar wedijverden om te zien wie de ingewikkelde passen het snelst kon dansen.
Colombiaanse salsa is buitengewoon populair in Colombia zelf, waar veel festivals en wedstrijden worden gehouden, maar wordt buiten het land van oorsprong weinig gedanst.
Salsacongressen, een vermenging van stijlen
De verschillende salsastijlen ontwikkelden zich in de beginjaren van de dans grotendeels onafhankelijk van elkaar, hoewel er enige vermenging plaatsvond, op basis van hun geografische locatie.
Dit begon in 1997 te veranderen met de organisatie van het eerste salsacongres, een meerdaags salsafestival met workshops, optredens en wedstrijden.
Het eerste salsacongres werd in Puerto Rico georganiseerd door Eli Irizarry, met deelname van honderden dansers uit 19 verschillende landen.
Omdat zoveel dansers uit de hele wereld deelnamen, maakten veel dansers voor het eerst kennis met andere salsastijlen en ontdekten zij dat hun dansstijlen niet goed op elkaar aansloten. Dit leidde tot het begin van de standaardisering van salsastijlen, waarbij sommige minder populaire stijlen werden samengevoegd.
Salsacongressen werden in de jaren 2000 snel populairder dankzij salsapromotor Albert Torres (Engelstalige pagina), die hielp het eerste salsacongres in Puerto Rico te promoten. Tegenwoordig worden elk jaar meer dan honderd verschillende congressen gehouden in landen over de hele wereld en op bijna elk continent.
Dit heeft geleid tot een voortdurende vermenging van stijlen. Dansers van on1 en on2 verwerken meer elementen van Cubaanse salsa, Colombiaanse dansers gebruiken lineaire bewegingen en veel dansers leren meerdere salsastijlen zodat ze met meer mensen over de hele wereld kunnen dansen.
De huidige tijd
Salsa is altijd een mengeling van dansen geweest en dat geldt ook vandaag nog.
Naast salsacongressen heeft de groei van het internet in de 21e eeuw alle salsastijlen toegankelijk gemaakt voor mensen over de hele wereld via websites zoals YouTube en Instagram.
Salsadansers over de hele wereld blijven verschillende dansstijlen mengen, opnieuw combineren en samenvoegen om unieke dansvormen te creëren. Er is nu meer formeel salsaonderwijs, maar docenten over de hele wereld onderwijzen ook veel verschillende benaderingen.
Salsaoptredens zijn populairder geworden dankzij salsacongressen en geformaliseerde salsadanswedstrijden. Het internet heeft via salsavideo’s (Engelstalige pagina) nieuwe vormen van salsa-expressie mogelijk gemaakt, hoewel veel mensen vooral vanwege het sociale aspect van salsadansen blijven genieten.
Salsa is een kunstvorm die zich voortdurend ontwikkelt. Dat is misschien een van de redenen waarom de dans tegenwoordig nog altijd zo populair en relevant is.
We hopen dat je hebt genoten van deze korte geschiedenis van de oorsprong van de salsadans! Laat het ons in de reacties weten als we iets hebben gemist of als je vragen hebt over deze geweldige en dynamische dans!